jo
De kleine Vincent Willem met zijn moeder Jo van Gogh-Bonger

In augustus 1898 verbleef Jo van Gogh met haar zoontje Vincent in de Villa Jacoba, één van de villa´s naast Pension Noordzee,  aan de Noordboulevard in Noordwijk. Daar schurkte ze stevig aan tegen de kunstenaarskring rond Albert Verwey, waartoe in ieder geval ook (en misschien wel meest prominent) Karel Alberdingk Thijm behoorde, alias Lodewijk van Deyssel.

Jo Van Gogh-Bonger  (1862-1925) was de weduwe van Theo van Gogh, de broer van de schilder Vincent van Gogh en Jo heeft zich haar verdere leven lang ingezet om meer bekendheid te geven aan de schilderijen van Vincent en aan de persoon die hij was. Over haar is juist dezer dagen een biografie verschenen van de hand van Hans Luijten: “Alles voor Vincent – Het Leven van Jo van Gogh-Bonger”. Een deel van haar dagboeken staan nu ook online.

willem
Schilderij van de jonge Vincent Willem door Isaäc Israëls

De zoon van Jo en Theo van Gogh, Vincent Willem (1890-1978) zou later ingenieur worden en één van de eerste organisatieadviseurs in Nederland. Hij was de grootvader van cineast en columnist Theo van Gogh. Maar Vincent Willem was ook de enige erfgenaam van de schilderijencollectie van zijn oom, kunstschilder Vincent van Gogh.

Van Gogh hield de kunstverzameling bij elkaar, al leende hij schilderijen van Vincent van Gogh uit aan diverse musea. In 1960 richtte hij de Vincent van Gogh Stichting op met als doel de collectie bijeen te houden en onder te brengen in een nog te bouwen museum. Op 21 juli 1962 werd een overeenkomst ondertekend tussen de Staat der Nederlanden en de Vincent van Gogh Stichting. De familie droeg voor 15 miljoen gulden de gehele verzameling, bestaande uit 200 schilderijen van Vincent van Gogh en Paul Gauguin, 400 tekeningen, en alle brieven van Vincent, over aan de staat. Daarmee was de grondslag gelegd voor het Amsterdamse Van Gogh Museum, dat op 2 juni 1973 werd geopend.

Maar in 1898 verbleef deze Vincent Willem dus met zijn moeder in Noordwijk. Harry Prick schreef (in Maatstaf Jaargang 34 (1986)) over dat verblijf van de jonge Vincent het volgende:

Willem Kloos in een brief aan Lodewijk van Deyssel in april 1899: ‘Ik ken mevr. v. Gogh persoonlijk, en kom ’s avonds wel eens bij haar op theevisite.’ In diezelfde brief vertelde Kloos: ‘Ze heeft een zoontje van tien jaar, dat Vincent heet.’ Op 29 april 1899 kwam hij daarop terug: ‘Vincent, waarover ik je schreef, heeft net een kopje, verbeeld ik me, als van een engel op een oud-Italiaansch schilderij.’ Dit aanvallige knaapje vermocht ook Van Deyssels aandacht te boeien. Toen hij op 20 augustus 1898 mevrouw Van Gogh dank bracht voor een door zinderende zomerhitte begunstigde dag. die hij, gevolg gevend aan haar uitnodiging, op 11 augustus had doorgebracht in Noordwijk aan Zee, memoreerde hij niet alleen de ‘hartelijkheid en vriendelijke oplettendheid’, waarmee de gastvrouw zijn echtgenote en hemzelf ‘voortdurend omgeven’ had, maar ook het genoegen ‘Vincent als een gebruind matroosje aan de zee te zien spelen’. In samenhang hiermee zij er op gewezen dat geen van Herman Gorters gedichten Van Deyssel zo lief was als ‘Aan zee’, het enige gedicht uit de reeks ‘kenteringssonnetten’, in De school der poëzie (1897), waaraan de dichter een titel meegaf, en waarvan de beginregels luiden: ‘In ’t land der droomen in het droomenland,/het is als kindren badend in de zee.’ Het spelen van kinderen aan de zee werd door Van Deyssel iets dermate heerlijks gevonden dat hij levenslang de tweede versregel foutief citeren zou. als ‘het is als kindren spelend aan de zee’!

Persconferentie over bouw van het Rijksmuseum Van Gogh te Amsterdam. Ir. V. W. van Gogh
Vincent Willem van Gogh op veel latere leeftijd

NOTA BENE

Voor zo ver bekend is Vincent van Gogh nooit zelf in Noordwijk geweest. Wel twee van zijn zussen, die er aan het eind van de 19e  eeuw op vakantie waren. Er hebben ooit ook tekeningen van Vincent van Gogh in Noordwijk gehangen, meer in het bijzonder in de toenmalige villa Sans Souci aan de Prins Hendrikweg. En tenslotte schreef ik ook al eerder over het verblijf van Jo en haar zoontje Vincent in Noordwijk. Klik hier.