$_86 (1)

Ik heb de Molenstraat alleen maar gekend zonder molen, want die was toen al weggewaaid. Maar in de Molenstraat haalde je sigaren voor je vader, groenten bij de groenteboer, vis bij de visboer, watten en kammen en odeuren bij de drogist. En – links op de foto – brood bij De Coöperatieve Vereniging “De Verbetering”. Wat voor coöperatie dat nu precies was is mij nooit helemaal helder geworden, maar waarschijnlijk een consumentencoöperatie, waarbij de (arme) leden goederen kopen van de coöperatie, die deze voor de leden gezamenlijk heeft ingekocht. Andere coöperaties waren er ook, zoals eigenarencoöperaties en bedrijfscoöperaties.

De coöperatie was een Britse uitvinding. Al in 1760 werden coöperatieve meelfabrieken geopend in Woolwich en Chatham. De arbeiders waren eigenaren van de fabriek en konden niet alleen meel, maar ook brood, boter en zelfs thee en suiker van de fabriek kopen. Coöperaties hebben altijd iets socialistisch gehad en dat is niet zo vreemd als je weet dat het marxisme al snel koketteerde met de coöperatieve beweging. Daarmee waren coöperaties al snel ook zelf politieke bewegingen geworden met een mimicry van natuurlijke vijanden, waaronder niet in de laatste plaats de kerk. Of dat in Noordwijk ook zo was weet ik niet. De naam “De Verbetering” klonk socialistisch genoeg, maar ik geloof niet dat de kerk er veel gevaar in zag, waarschijnlijk in de wetenschap dat de Noordwijkse pastoors en dominees hun schapen wel op het droge hadden en er verder weinig tot geen socialisten in Noordwijk waren.

“De Verbetering” moest het uiteindelijk afleggen tegen het geweld van de luxere bakkers en de opkomende zelfbedieningen. De welvaart steeg en de oorspronkelijke doelstellingen van de coöperatie werden minder en minder relevant. Wat ik me er zelf nog van herinner was het warme wittebrood dat je ’s morgens om zeven uur uur al kon ophalen (bij de bakkerij zelf achterin het laantje, de winkel zelf was nog niet open). Thuis ging er roomboter en suiker overheen. Het brood van “De Verbetering” was als kaviaar voor hongerige jongensmagen, socialistisch, arbeideristisch, protestant, katholiek of niet.