licht2

Vakantieoord “De Lichtboei” oriënteerde zich bij mijn weten altijd op jongeren en daarvan getuigt één van bovenstaande foto’s nadrukkelijk. Ik heb er nooit iets mee gehad want ik vierde als jongere in Noordwijk mijn vakanties altijd gewoon thuis bij mijn ouders.

In retrospectief is De Lichtboei wat mij betreft wel altijd verbonden geweest met die ene avond – 25 augustus 1947 – toen Thomas Mann hier een lezing hield voor een gehoor van de Vereniging voor Internationaal Jeugdverkeer. Hij had het over de jeugd in het algemeen en hij sprak onder meer de gedenkwaardige woorden: “Ik meen tekenen te zien, die er op wijzen, dat onder de huidige jongere generatie, temidden van oppervlakkigheid en nihilisme, toch iets aan het groeien is, dat een belofte inhoudt voor de toekomst.” Of die belofte is waargemaakt, is een vraag die ik niet zomaar durf te beantwoorden en Thomas Mann kan die vraag jammer genoeg ook niet meer beantwoorden.

Als ik nog even doorgoogle op die Vereniging voor Internationaal Jeugdverkeer stuit ik op het volgende: de vereniging was in 1931 opgericht door Margarethe Nieuwenhuis-Barones Von Uexküll Güldenbant en had tot doel uitwisselingsprogramma’s op te zetten voor jeugdigen in Engeland, Frankrijk, Italië, Zuid-Afrika etc. In 1937 was een jeugdhuis (een soort jeugdherberg) geopend in Noordwijk, waar jongeren konden logeren. De vereniging regelde ook de mogelijkheid om met jongeren in andere landen te corresponderen. Het bestuur bestond hoofdzakelijk uit academici. In de Witte Rozenstraat in Leiden was het landelijk bureau gevestigd.

Margarethe Nieuwenhuis – Barones Von Uexküll Güldenbandt (1873-1970) werd geboren in Kaunas, Litouwen in een adellijke familie van Duits Baltische oorsprong. Haar vader was ingenieur in dienst van tsaar Nicolaas II en opgeleid aan de cadetten- en ingenieursschool bij de Hermitage in St.Petersburg. Hij bouwde verdedigingswerken in o.a. Kaunas en Riga. Ze studeerde als een van de eerste vrouwen aan de Technische Hochschule in Zürich, waar Einstein haar medestudent was. Na haar promotie in 1900 in de botanie, vertrok ze naar Buitenzorg op Java voor verder wetenschappelijk onderzoek. Daar ontmoette ze haar toekomstige man Anton Nieuwenhuis (1864-1953), arts in het leger, die naast gebruiksvoorwerpen van de Dajaks veel planten voor prof. Treub in Buitenzorg had verzameld op zijn Borneo expedities tussen 1890-1900. Hij was de eerste die terugkeerde van een expeditie naar de binnenlanden van Borneo. Begin 1900 wordt hij in Leiden de eerste hoogleraar in de land- en volkenkunde. Het echtpaar bouwde in 1911 in Leiden een schitterend pand aan het einde van de Jan van Goyenkade tegen de Trekvliet aan, naast het huis van professor Ehrenfest, waar Margarethe’s oude studiegenoot Albert Einstein vaak te gast was.

In de Eerste Wereldoorlog zette mevrouw M. von Uexküll Güldenbandt een gaarkeuken in Leiden op. Tegen het eind van de oorlog en erna begon ze transporten te organiseren om veel ondervoede kinderen uit Duitsland in Nederland te laten aansterken. Duizenden Nederlandse families namen deze kinderen op. Onder haar hoede en in samenwerking met het Rode Kruis zijn er zo’n zestigduizend naar Nederland gezonden om bij te komen van de verschrikkingen.

En in 1937 begon ze dus dat ‘jeugdhuis in Noordwijk’, waarschijnlijk De Lichtboei dus.

Bundesrepublik Deutschland

Enfin, Margarethe Nieuwenhuis – Barones Von Uexküll Güldenbandt was iemand die veel geschiedenis met zich meedroeg en uiteindelijk ook zelf een stukje geschiedenis werd. Zie een uitgebreider overzicht van haar leven in een Leidsche Courant van weleer.

(Bron o.a.: Historische Vereniging Oud-Leiden)