jan verheul

De foto werd gemaakt op 1 november 1927 door Jan Verheul Dzn en bevindt zich in de zgn. Collectie Nederland van het Rijk, maar een verdere duiding van plaats wordt niet gegeven. De prent – ook van de hand van Jan Verheul – wordt op ongeveer dezelfde datum gedateerd door het Rotterdams Gemeentearchief. In dat laatste archief vinden we daarbij nog de volgende aantekening: “Boerderij Bouwlust aan de Heerenweg 35 te Noordwijk-Binnen. Eigenaar, bewoner L. Hoogeveen. Huidige situatie: Heerenweg 223-225, Noordwijk Binnen, Restaurant De Cleyburgh.”

Dat de prent zich in het Rotterdams Gemeentearchief bevindt is niet zo gek: Jan Verheul was een echte Rotterdam: hij werd er geboren in 1860 en ging er in 1948 ook weer dood. Over hem vinden de volgende gegevens in de onvervalste Wikipedia:

Johannes Verheul Dirkszoon was een zoon van de architect/timmerman Dirk Verheul (1828-1902), die zijn zoon zelf een praktijkopleiding gaf. Verheul studeerde achtereenvolgens aan de Rotterdamse Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen en van 1878 tot 1881 aan de Polytechnische School te Delft. Hij was een leerling van de Duitse architect Eugen H. Gugel. Andere docenten waren Adolf le Comte en Eugène Lacomblé. Al tijdens zijn studie won hij een prijsvraag voor een Kunstnijverheidsmuseum van de Rotterdamse Academie. In 1881 verliet hij de opleiding ongediplomeerd. Hij werd lid van de Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst, waarvan hij in 1883 bestuurslid en in 1894 (tot 1909) redacteur van het Bouwkundig Weekblad werd. Alvorens zich in Rotterdam als architect te vestigen, maakte Verheul een studiereis naar België, Frankrijk, Oostenrijk, Duitsland en Italië. Zijn eerste werken, zoals de Groote Schouwburg in Rotterdam, werden sterk beïnvloed door de neorenaissance bouwstijl, hiertoe vooral gestimuleerd door Gugel.

Zijn eerste opdracht was in 1884 (na een selectie uit acht ontwerpen) de bouw van de nieuwe Groote Schouwburg aan de Aert van Nesstraat in Rotterdam. Hij verloor in 1890 de prijsvraag voor een nieuwe Hervormde Kerk in Apeldoorn, maar het kerkbestuur had een duidelijke voorkeur voor zijn ontwerp en koos toch voor Verheul. Hij won in 1894 de prijsvraag voor de Hervormde Regentessekerk in Den Haag, waarvan de bouw in 1899 startte. In Rotterdam was Verheul met collega J. van Wijngaarden verantwoordelijk voor de nieuwbouw van de Hervormde Waalse Kerk (1923-24) aan de Schiedamsevest, die diende ter vervanging van de oude, in 1922, gesloopte Waalsche Kerk uit 1657 aan de Rotterdamse Hoogstraat.

Verheul kreeg gedurende zijn carrière talloze opdrachten van banken, handelsondernemingen, (kunst)sociëteiten en particulieren in Rotterdam en elders in Nederland. In 1933 kreeg Verheul zijn laatste grote opdracht voor de herbouw van de in 1930, wegens bouwvalligheid, gesloten Groote Doelenzaal aan de Rotterdamse Coolsingel. In 1934 werd de nieuwe Doelenzaal in gebruik genomen. Deze werd in mei 1940 bij het bombardement verwoest.

Rond de eeuwwisseling verliet Verheul de neorenaissance bouwstijl en ging zich oriënteren op de meer internationale jugendstil. Nog weer later werden zijn ontwerpen beïnvloed door het modernisme van H.P. Berlage. Verheul is vooral bekend geworden door zijn ontwerpen in diverse neostijlen voor kerken, concertgebouwen, sociëteitsgebouwen, kantoorgebouwen, alsmede stadshuizen en villa’s

Veel van de door Verheul ontworpen gebouwen zijn verloren gegaan bij het bombardement op Rotterdam van 14 mei 1940 (zijn eigen huis lag net buiten de brandgrens) of kwamen in aanmerking voor de sloophamer. Vanaf 1930 ging hij systematisch in en rond Rotterdam aquarelleren om zo veel mogelijk stadsschoon en architectuur voor het nageslacht vast te leggen in een cultuurhistorische verzameling. In dit kader maakte hij de spreuk: “Elkeen moet helpen om met verstand, voor het schoon te waken van stad en land.” Ook gaf hij enkele boekjes uit, met zelf gemaakte foto’s uit de jaren 20. De collectie foto’s wordt bewaard bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en is grotendeels digitaal beschikbaar.

Of Jan Verheul ook iets in Noordwijk gebouwd heeft, weet ik niet. Deze boerderij (en nog enkele Noordwijkse boerderijen) zijn door hem op schitterende wijze vereeuwigd, maar of hij met die boerderijen verder ook iets dééd, is de vraag. Ik denk het eigenlijk niet. Als je dieper gaat graven in zijn nalatenschap kom je zo ongeveer alle boerderijen van Zuid-Holland tegen plus afbeeldingen van monumentale deurpartijen in oude stadspanden. Een giga hoeveelheid schitterende prenten. Vermoedelijk legde hij de boel gewoon op foto vast en ging hij er daarna even stevig voor zitten om alles ook in waterverf vast te leggen. Een absolute hobbyist, maar kunstenaar en vakman tegelijk.

NOTA BENE In het Rotterdams Gemeentearchief bevindt zich volgens de wbsite ook en affiche uit 1950 met als opdruk: Noordwijk Bloemen-Badplaats verwacht U. 19 – 22 April Bloemenfeesten, internationale tulpen rally. 22 April Groot Bloemencorso. Helaas staat er geen afbeelding bij. Ik doe er een moord voor, voor dat affiche. Of ik moet zelf ff naar Rotterdam. Dat laatste maar 🙂