johan2

Het bovenste schilderij van Ludolph Berkemeier was ooit te koop bij Kunsthandel Mark Smit, maar wie geïnteresseerd is, vist nu achter het net, want het werk is verkocht. Op de site van Kunsthandel Mark Smit staat deze toelichting:

Onder een dreigende lucht spoeden dienstmeisjes met kinderen zich van het strand. Aan de rand van de vloedlijn staan een tiental witte en groene badkoetsjes; rechts op het middenplan een ander type koetsje, bestemd voor het drogen van kleren; rechts voor een visserssloep. Zoals Isaac Israëls en Jan Toorop was ook Ludolph Berkemeier, de maker van dit fraaie schilderij, een schilder van het mondaine leven aan het strand. Vanaf 1896 – hij was toen 32 jaar – woonde en werkte Berkemeier in Noordwijk, waar later een straat naar hem is genoemd. In de tweede helft van de negentiende eeuw veranderde Noordwijk geleidelijk van een simpel vissersdorp waar de bomschuiten op het strand lagen in ‘de schoonst gelegen badplaats der Hollandsche Noordzeekust’ (Baedeker reisgids). Het badleven kwam pas goed op gang vanaf de jaren tachtig van die eeuw, dankzij de aanleg van een tramverbinding en de stichting van Hotel Huis ter Duin, dat gefrequenteerd werd door Duitse, Oostenrijkse en Hongaarse adel en bourgeoisie met hun personeel. Gezwommen en gezonnebaad werd er niet; jong en oud bleven in de kleren. Het ging om kortstondige baden in zee die men geheel gekleed om gezondheidsredenen nam, om ‘de verkwikkende adem der zee’ en om ‘het zomernatuurgenot’ van de duinen. Badkoetsjes met paarden brachten de badgasten onder begeleiding van badmannen een stukje de zee in, waarna men vanuit het koetsje in het zeewater werd ondergedompeld. Men onttrok zich in het koetsje aan ieders blikken en kon er ongezien uitermate kuise badkleding aantrekken en die na de geneeskrachtige zeedoop weer verwisselen voor sjieke zomerkleding. In 1895 waren er in Noordwijk 300, meest gefortuneerde, badgasten; in 1906 waren het er 3400; tussen 1919 en 1930 stabiliseerde het aantal zich op circa 10.000. De bevolking groeide in die tijd van 5000 tot 9000 zielen. Het strand was in die tijd nog heerlijk rustig.

Ik heb het schilderij wel eens eerder laten zien, maar nu gebeurt er iets bijzonders: Johan plaatst onderstaand beeld op “Je bent een echte Noortukker” van een ander schilderij van Berkemeier. In eerste instantie dacht ik dat het om hetzelfde schilderij ging, maar dit is anders.

De verklaring voor deze bijna-gelijkenis hoeft niet ver te worden gezocht: Berkemeier was ongetwijfeld een goed kunstenaar, maar hij moest natuurlijk ook schilderen ‘om den brode’. Hij maakte waarschijnlijk wel vaker dezelfde soorten strandgezichten, geliefd als die waren bij de toeristen. En de meest gewilde schilderijen, maakte hij het vaakst.

Dat laatste gold ongetwijfeld ook voor deze beide schilderijen (ik schreef al eerder dat ik het bovenste schilderij één van de mooiste van Noordwijk vind). Het bijzondere zit’m niet in het feit dat beide werken erg op elkaar lijken, maar in het feit dat er misschien nog wel 5 of 6 andere, soortgelijke schilderijen zijn van zijn hand. Waar ook ter wereld.