vc1

“R.C.” staat voor “Roomsch Catholiek”, vermoed ik (het staat in ieder geval niet voor ‘protestant’). Het is nog de oude Waterstaatskerk, pas in 1924 zou hier de huidige neo-gotische kerk verschijnen die er nu nog steeds staat als symbool voor de emancipatie van het katholieke volksdeel.

Niet dat die emancipatie hen in dank werd afgenomen:  angst en na-ijver maakten dat niet-katholieke volksdelen de roomsche broeders en zusters uitmaakten voor alles wat mooi en lelijk was. Eén van de meest gebruikte scheldwoorden was het woord ‘toffelemoon’. Een geweldig woord, die katholieken uit die tijd vast als geuzennaam hebben gehanteerd.

Ik heb – nieuwsgierig – gezocht naar de vraag waar of dat dit woord, ‘toffelemoon’ nu vandaan komt et bien voila:

Het bijvoeglijk woord ‘toffelemone’ (of ‘tofelemone’, ‘toffelemoons’) is Bargoens voor ‘rooms-katholiek’. Vooral in de Amsterdamse dialecten gold het als scheldwoord. Het werd ook gebruikt als zelfstandig naamwoord: katholieken werden door diverse niet-katholieke groepen in Amsterdam ‘toffelemonen’ genoemd. Volgens het lexicon Etymologisch woordenboek van Van Dale (1997) is ‘toffelemone’ afkomstig uit het Jiddisch. Het Jiddische woord voor ‘rooms-katholiek’ is tofel emmoene. Letterlijk betekent dat ‘ijdel geloof’. Tofel emmoene is ontleend aan het Hebreeuws: taphel (= ‘ongezouten’, ‘flauw’, ‘tweederangs’) en ‘emuna (geloof). Het Bargoens Woordenboek meldt dat ‘toffelemoon’ vroeger op de Overijsselse paardenmarkten werd gebruikt om aan te duiden dat een paard zwakke knieën had. De link met het katholicisme ligt voor de hand: in de rooms-katholieke eredienst werd veel geknield.

Het woord kwam eind vorige eeuw mét toevoeging weer even in zwang als ‘neo-toffelemoon’. Neo-toffelemonen waren links-kritische katholieken die pogingen ondernamen om de roomskatholieke kerk van binnen uit te vernieuwen en te moderniseren (en daar helaas niet in slaagden). Ook voor die kritische gemeenschap van beminde gelovigen moet ‘neo-toffelemoon’ als geuzennaam in de oren geklonken hebben (het woord werd overigens vaak gebruikt door de rechts-reactionaire schijnkatholiek Gerard Reve, dan weet je het wel). In die geest: “Ik ben neo-toffelemoon!”

Hieronder nog eenzelfde plaatje, maar dan uit de vroege lente of late herfst. Zonder balderen aan de bomen is de kerk beter te zien.

kerk