Over de Dr.mr.Willem van den Berghstichting in Noordwijk heb ik eerder al eens geschreven, o.m. over de vermaarde geneesheer-directeur die daar indertijd werkzaam was, Jacob Juch. Maar ‘De Berghstichting’ – zoals deze instelling voor verstandelijk gehandicapten kortweg in Noordwijk werd genoemd, stond niet op zichzelf. De stichting maakte deel uit van een veel groter conglomeraat aan zorginstellingen. Ik laat de Wikipedia er op los:

In 1891 opende de Vereeniging tot opvoeding en verpleging van idioten en achterlijke kinderen, die tot stand was gekomen door de inzet van onder anderen de Voorthuizer predikant Dr. mr. Willem van den Bergh (1850 – 1890) een instelling op het landgoed ’s Heeren Loo te Ermelo. Het was een handreiking naar protestants-christelijke gezinnen met een kind met een verstandelijke beperking, en ongeveer het begin van wat nu de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking heet. en gaf deze zorg vorm naar de inzichten van die tijd: de cliënten werden opgenomen in grote internaten, die ver van de bewoonde wereld gebouwd werden in de heilzaam geachte bos- of zeelucht. In 1907 gaat te Ermelo Groot Emaüs van start voor hulpverlening aan jongeren met een lichte verstandelijke beperking. In 1911 wordt te Ermelo een instelling voor meisjes geopend Lozenoord dat later met de eerste instelling zou fuseren tot ’s Heeren Loo-Lozenoord. Ook elders in Nederland worden nu instellingen gesticht, onder andere in 1923 de Dr. mr. Willem van den Bergh stichting te Noordwijk. Op wetenschappelijk gebied wordt in 1931 samen met de Vrije Universiteit het Paedologisch instituut opgericht. In 1967 wordt een observatiecentrum, de Ederhorst te Ede, geopend, dat thans los staat van ’s Heeren Loo en een kinderpsychiatrisch centrum is. In de loop der jaren verandert de zorg van karakter. De medische benadering maakte plaats voor een orthopedagogische en later voor het ideaal mensen met een verstandelijke beperking een zo normaal mogelijke woonomgeving te geven. De deskundigen, zoals de ooit zo machtige artsen legden zich toe op de terreinen waar ze deskundig in waren en beperkten zich daartoe. De grote instituten van destijds ontwikkelen zich steeds meer tot buurtschappen en wijken met een gemengde bevolking, terwijl steeds meer voormalige bewoners in kleine groepjes in stad of dorp wonen en werken. De protestants- christelijke identiteit is geleidelijk vervangen door een algemeen-christelijke.

Er volgt meer. Intussen kreeg ik bijgaande luchtfoto aangereikt uit de jaren dertig, waar een nog prille Berghstichting al volop in bedrijf is, maar ook – deels – nog in aanbouw (klik op de foto). De verlatenheid in de omgeving is groot. Anderhalve boerderij en Katwijk en Noordwijk toch nog op enige schootsafstand (met dank aan Jos)