Onlangs refereerde ik aan een overzichtstentoonstelling van het werk van Max Liebermann in Bonn. Wat ik niet wist is dat tegelijk in Berlijn, in de oude villa van Liebermann bij de Wannsee, een tentoonstelling loopt: “Max Liebermann am Meer”, met ongetwijfeld veel werk uit Noordwijk. Eén prachtige pasteltekening uit Noordwijk heb ik daar in ieder geval al gevonden. Het is allemaal 15 jaar na de overzichtstentoonstelling van Liebermann’s werk in de Kunsthalle Bremen.

Over die laatstgenoemde tentoonstelling schreef Arno Haijtema een uitgebreid stuk in de Volkskrant van 5 januari 1996. Hij schrijft onder meer over de Berlijnse kunsthandelaar Paul Cassirer die het werk van Liebermann in Duitsland populair maakte. En hij schrijft ook over het hier afgebeelde schilderij:

Als toeschouwer word je in de Kunsthalle, na het aanschouwen van het zóveelste schilderij met flanerende badgasten en tennisspelers in de branding wel eens nieuwsgierig: verveelden die toeristen – en met hen Max Liebermann – zich nooit eens bij al dat oppervlakkige vermaak? De schilder verklapt niets.

Die man en die vrouw op Düne und Meer (1909), die op een duintop over de woeste zee uitkijken: waar hebben ze het over? Waarom heeft die vrouw het hoofd gebogen, zoals de herderin van twintig jaar eerder, en waarom kijkt die man zo stuurs voor zich uit? Hebben ze ruzie? Zijn de woeste zee en de donkere wolken een metafoor voor hun leven? Of staan ze zich daar maar een beetje sloom te vervelen, omdat ze die dag niet kunnen zonnebaden? Het meest waarschijnlijk is dat Liebermann er zelf nooit over heeft nagedacht. Hij zag twee kleurig geklede mensen in het landschap, vond dat ze mooi in zijn schilderij pasten, en daarmee was het basta.

Net als je vreest dat de rest van de expositie zal bestaan uit nog meer badscènes, blijkt Liebermann zijn blikveld te hebben verruimd. Vanaf 1902 werkte hij vaker dan hij lang gedaan had in Amsterdam.

Toen ik dit schilderij zag wist ik ogenblikkelijk dat het in Noordwijk geschilderd moest zijn, dat ‘die man en die vrouw’ daar niet zo maar toevallig stonden: dat dat Paul Cassirer zelf was, de kunsthandelaar uit Berlijn, die zoveel voor Liebermann betekende. Hij stond daar samen met de actrice Tilla Durieux, met wie hij een jaar later zou trouwen. Zij stonden op het duin vóór het zomerhuis van Cassirer, dat later bekend werd onder de naam ‘Casa Mare’.

Ik weet het zeker.