zeilwagen

Waarover je al niet een gedicht kunt schrijven en hoe je je al niet kunt verplaatsen langs de Nederlandse kust. Hugo de Groot, vermaard rechtsgeleerde en erkend boekenkist-escapist hield ook nog tijd over om te dichten en om in zijn gedichten collega-dichters te eren. Hij beschrijft (vertaald uit het latijn) de reis per zeilwagen langs de Nederlandse kust en vergeet in Noordwijk niet om de Grote Noordwijker Janus Dousa de nodige dichterlijk eer te bewijzen.

LOOP DES ZEILWAGENS.

Ik zing iets wonders, maer dat menigeen aenschouwde;

Dat ik betwijflen zou, had ik het niet aenschouwd.

Daer, waer de bodem, dien de Batavier bebouwde,

Naer ’t Westen zich verbreidt, scheurt ons het zwalpend zout

Van ’t neevlig Brittenland; daer strekken

Zich de akkers uit ten oeverboord,

Dien vader Oceaen wil beurtelings bedekken

Met zynen groenen dosch. Hy zelf heeft in dat oord

De pael gesteld, waerin zijn plassen

De velden overwassen,

Of rugwaert vliegen op zijn woord.

Daer heft, niet verre van den Haeg, ’t bly Scheveningen

Het duinenryke hoofd, en roemt zijn vischvangst. Daer

Loopt de effen oeverbaen langs Petthem, en zijn klingen,

Die veertien mylen telt. Hy, die een draver waer’

Als Iphiclus, kon nauw, met wieken aen de hielen,

Haer op dien tijd betreên. Daer zouden ’s Wagens wielen

Nu wentlen. Elk zit neêr: zoo ver het oog verdwaelt,

Slechts duinen, oever, zee, en hemel.

Pas zwelt het klettrend zeil by ’t windgebruis, reeds daelt,

By ’t ons omdansende gewemel,

De vuerbaek neêr.

Als verontwaerdigd om die zege, zucht het heir

Der winden, morrend in den hoogen.

Zoo sijffelt, afgevlogen

Van ’t trillend koord, de pijl, die ter verwoesting snelt,

Geschoten door den arm van een Sarmaetschen held.

Zoo sist de zwavelgloed, al buldrend losgebroken,

Als Nassau, met den donder in de vuist,

Langs de oevers van den Rhijn de siddering doet spooken.

Wanneer nu de eerste wrok des winds was uitgebruist,

Wanneer wy, voortgedreven

Langs vaste baen,

Voortwemelden, by ’t gram gebrom van d’Oceaen,

Scheen ’t rustloossnorrend wiel van ’t windenheir begeven;

Als of ’t de koets niet volgens kon,

En ’t was alom zoo zwoel, waer zy ons henenrukte,

Als wen het windeken verkwijnt by zomerzon,

Die hem den adem jukte.

Het wiel beschaûwde nauw den grond,

Ten zy als ’t mulle zand ’t vertraegde ééne enkle stond.

Nu viel een stofwolk, als een dwarrelwind gestegen,

Op ons ter neêr.

Dan vloog een schelpenjacht ons in het aenschijn tegen,

Gelijk by storremweêr.

Te Katwijk, dat de naem der Katten

Voor ’t laetste nakroost leven doet,

Uit welker tronk de aloude Batten

Geteeld zijn, trotsch op d’eigen moed,

Stond eenmael Caius gryze toren;

Severus koornaerd lag er meê.

Van allebei geene enkle sporen:

’t Is alles zee.

Zelfs ’t puin bezweek: dan, waertoe klagen!

Of dempte niet de Tijd, met zyne ontzetbre vuist,

De monden van den Rhijn, die in verzwolgen dagen

Vol majesteit daer heeft gebruist?

Daer vaert de Wagen nu, waer ’t ranke bootje eens vaerde,

En ’t strand met effen pade lacht.

Hy nadert Noordwijk, dat een’ waerden Dichter baerde:

U, Dousaes heilge wieg, werd onze groet gebracht.

’k Wou Sandvoorts tempeldak aenschouwen, en ik staerde,

En ’t was niet meer.

O Egmonts grijs gesticht, waer vorsten uit ontsproten,

Die, als der Godsdienst wieg, omvonkeld zijt met eer,

U is, met vliegend zeil, de mast voorbygeschoten

(Geen vogel is zoo snel, die d’Oceaen doorwaert).

Verstomde ’t schimmenheir uws puins niet by die vaert?

Het scheen, als gingen zeegedrochten hier aen ’t bassen.

Wie kent er ’t Hondsbosch niet,

Om schipbreukramp altijd des vaerders bang verdriet?

Niet verre van die streken schiet

Een woud omhoog, der golf ontwassen,

Die machtloos aen zijn voeten knaegt.

Geen ander oord, waer meer gevaren u verrassen.

Waer’ geen ontzachelijk gevaerte er opgedaegd,

Reeds lang zou daer de golf weêr grommen.

Schoon steen en eik ze terg’, ligt steen en eik daer neêr-

Gestort, steeds vruchteloos door kracht van armen weêr

Omhooggeklommen.

Hier staen we: een hoogte rijst, die Pettems oever scheidt;

’t Lucrijnsche strand gelijk, waer ’t oog wellustig weidt

In vergezichten, zielverrukkende tafreelen.

Waer de afgrond woedde, ziet men geelen

De milde korenairenschat,

En in de verte kromt en kronkelt Flevoos nat.

Wat tijd behoefde er, om die streken te doorsnellen?

Een dubbele uer alleen.

Zoo krimpt het oord in voor ’s Lands Held, en zijn gezellen –

Het oord, Hispanjes schrik, al is het nog zoo kleen.

Statius: At nunc quae solidum terebat,

Horarum via facta vix duarum.

De baen van éénen dag krimpt tot twee uren in.