040717nwijk125jrbedevaartplaats

In 1892 verhief paus Leo XIII het dorp Noordwijk voor de tweede maal in zijn geschiedenis tot bedevaartplaats van Sint Jeroen. In 1429 gebeurde dat al voor het eerst door de toenmalige Bisschop van Utrecht. Vanaf  de Reformatie werd daar door afvallige katholieken een tijdlang een flinke stok voor gestoken. Dit jaar wordt het 125-jarig bestaan van Noordwijk als bedevaartsoord gevierd. Bij alle verhalen over Sint Jeroen wordt nergens dat ‘Sint’ ook maar enigszins in twijfel getrokken. Terwijl daar misschien wel aanleiding voor is, of in ieder geval aanleiding voor reflectie. Ik schreef er  jaren geleden al een stukje over en dat haal ik hier als een soort schriftelijke ‘uitzending gemist’ maar weer eens naar voren:

De verering van de heilige Jeroen is nog altijd in Noordwijk aanwezig, zij het dat die misschien op een lager pitje staat dan voorheen. In de jaren twintig en dertig van de 20e eeuw werd vanuit wetenschappelijke hoek flink getornd aan het fundament van die Jeroenverering.

  • De Leidse professor P.J. Blok (nota bene in Noordwijk woonachtig, zij het in het protestantse Noordwijk aan Zee) was bereid te erkennen dat de overlevering alleen wat haar historische kern betreft vatbaar was voor wetenschappelijk historisch onderzoek. De vrome traditie was volgens hem zo goed als waardeloos.
  • De Utrechtse mediëvist O. Oppermann meende dat Jeroens levensbeschrijving een verzinsel was uit de 13e eeuw. Het Jeroensfeest was volgens hem ontstaan uit verwarring met het feest van de oudchristelijke martelaar Orion dat op 16 augustus wordt gevierd; St. Jeroen zou zelfs nooit hebben bestaan!!!

De kritiek deed het geloof van velen wankelen en sneuvelen, maar kon niet verhinderen dat in 1956 het elfde eeuwfeest van Jeroens marteldood misschien wel met extra veel luister werd gevierd. Maar het was devotie tegen de klippen op:

  • Wijlen Godfried Bomans (in zijn verhaal “Bedevaart naar Heiloo” uit de bundel “Beminde Gelovigen”) beweerde met grote stelligheid dat Jeroen al jaren geleden door de Paus was afgevoerd van de Lijst van Heiligen (het in Heiloo aanwezige “Sint Jeroensputje” was volgens hem niet voor niks dicht geslibd) .

Al deze stellingen  heb ik in canonieke boeken en kerkwetten nooit kunnen verifiëren, maar in Noordwijk is er om existentieel-roomsch-katholieke redenen in ieder geval tot op de dag van vandaag nooit ook maar enig gewag van die stellingen gemaakt.

Nota Bene Er is een site met mooie foto’s van vroegere bedevaarten in Noordwijk.