Blog8912: Max Blokzijl (1884-1946)

Marius Hugh Louis Wilhelm (Max) Blokzijl (1884 –1946) was een Nederlandse zanger en journalist. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij een van Nederlands bekendste collaborateurs. Na de bevrijding werd hij ter dood veroordeeld en gefusilleerd.

Blokzijl werd geboren als zoon van de luitenant Eduard Karel Blokzijl, en Anna Elizabeth Hoeffelman. Hij volgde in Den Haag de HBS en deed in 1903 eindexamen. Hierna werd hij journalist bij het Algemeen Handelsblad. Samen met collega-journalist Jean-Louis Pisuisse trok hij in 1907, vermomd als Italiaanse straatmuzikant, door Nederland. De twee schreven een boekje over hun belevenissen: “Avonturen als Straatmuzikan”, met illustraties van Louis Raemaekers en Jan Feith. Het succes van dat boekje stelde hen in staat hun zangcarrière verder uit te bouwen. Het boekje werd overigens uitgegeven door de uitgever H.J.W. Becht, die woonachtig was in de Villa Gösta Gerling aan de Zuidboulevard in Noordwijk. Becht figureerde zelf ook in het boekje, evenals zijn villa.

Als zangers/journalisten reisden ze van 1908 tot 1913 door Europa, Nederlands-Indië, China, Japan, Siberië en Rusland. Voor hun op het Franse chanson geïnspireerde repertoire bedachten ze de naam levenslied. In juli 1908 traden ze in Noordwijk op, in Badhotel Konijnenburg aan de Noordboulevard, toegangsprijs variërend van 50 cent tot één hele gulden. De aankondiging stond in het Leidsch Dagblad en het verslag van die avond stond ook integraal in “Avonturen als Straatmuzikant” (waarin trouwens heel wat Noordwijkse avonturen waren opgenomen, in Hof van Holland, in Noordzee en Huis ter Duin).

Blokzijl was in 1913 correspondent in Berlijn. Hij diende tijdens de Eerste Wereldoorlog in het Nederlandse leger. Vanaf 1917 was hij oorlogscorrespondent, en eind 1918 werd hij weer correspondent in Berlijn. Na aanvankelijk het antisemitisme en de nazi’s te hebben afgewezen raakte hij rond 1935 in de ban van het nationaalsocialisme. In het liberale Algemeen Handelsblad, waarvoor hij al sinds 1903 werkte, kon hij die politieke overtuiging niet kwijt. Vanaf 1938 schreef hij daarom, anoniem, eveneens voor het tijdschrift De Waag. Zijn lidmaatschap van de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van Anton Mussert hield hij geheim. Hij ontving er het stamboeknummer 56809.

Nadat het Duitse leger in mei 1940 Nederland had bezet, kwam Blokzijl openlijk voor zijn nationaalsocialistische ideeën uit. Vanaf februari 1941 verzorgde hij wekelijkse radiopraatjes voor de Nederlandsche Omroep, onder de titel “Ik was er zelf bij“. Als hoofd van de afdeling perswezen van het nationaalsocialistische Departement van Volksvoorlichting en Kunsten werkte hij aan de nazificering van de Nederlandse pers.

Na de oorlog volgde het proces tegen Blokzijl, dat wegens zijn grote bekendheid bij het Nederlandse publiek met grote belangstelling werd gevolgd, vrij snel. De tenlastelegging bevatte slechts één punt: de beschuldiging dat hij gedurende de bezettingsjaren opzettelijk, terwijl Nederland in oorlog was met Duitsland, in het openbaar, in hoofdzaak door middel van radio, propaganda had gevoerd, gericht op het breken van het geestelijk verzet van het Nederlandse volk en het ontrouw doen worden van dat volk aan de gemeenschappelijke geallieerde zaak.

Op grond van passages uit zijn radiopraatjes werd hij op 25 september 1945 ter dood veroordeeld. Zijn beroep tegen deze uitspraak werd verworpen en zijn verzoek om gratie werd door koningin Wilhelmina niet ingewilligd. In vergelijking met andere nationaalsocialistische propagandisten is Blokzijl zwaar gestraft. Hij had het ongeluk als de eerste bekende collaborateur te moeten terechtstaan en daarnaast moet zijn symboolfunctie – hij werd beschouwd als de stem van het Nederlandse nationaalsocialisme – niet worden onderschat. Blokzijl werd op 16 maart 1946 ter dood gebracht op de Haagse Waalsdorpervlakte en later in het geheim begraven in een massagraf op de Algemene Begraafplaats van Den Haag.

Jean-Louis :Pisuisse zou het allemaal niet meer meemaken. Hij werd op 26 november 1927 op het Rembrandtplein in Amsterdam samen met zijn geliefde doodgeschoten door een rivaal in en heuse crime passionel (met dank aan de Wikipedia).

Het boekje “Avonturen als Straatmuzikant” is overigens integraal te lezen 9en te downloaden) in de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren, inclusief alle Noordwijkse avonturen.