Blog5839: Thomas en Aalt

De dominee van de Nederlands Hervormde Kerk in Noordwijk moet zich een ongeluk gepuzzeld hebben. Op 26 januari 1749 schreef hij in het doopboek van zijn gemeente een heel verhaal over twee Noordwijkse geliefden – Thomas Kornelis Onderwater en Aalt Jansdr Alderneering. Die hadden samen een kind gekregen – Kornelis – en wilden dat kind graag inlijven in de Hervormde Kerk. Maar ja. Thomas was weduwnaar én hervormd, dus daar zat geen pijn. Maar Aalt was formeel nog getrouwd met ene Jan van Leeuwen uit Leiderdorp. Alleen was die Jan al twee jaar niet meer komen opdagen: hij was misschien gedeserteerd uit militaire dienst, of gesneuveld of een gewone dood gestorven. Dat wist niemand. Het kon ook nog zo zijn dat hij door de Fransoos tot krijgsgevangene was gemaakt. Enfin, niemand wist waar hij uithing.

Dit kind was ruim 3 weeken voor den doop in onecht en overspel uit boven gemelde ouders geboren, zijnde de vader Thomas Kornelis Onderwater een weduwnaar, en de moeder Aalt Jansdr Alderneering, die gehuwd was met eene soldaat, genoemt Jan van Leeuwen geboren van Leiderdorp, wist niet of deze haar echte man dien zij in meerder dan 2 jaren niet gezien hadde uit den dienst gedeserteerd, in den krijg gesneuvelt of zijnen natuurlijke doot gestorven, dan of hij in Frankrijk krijgsgevangen ware, noch waar hij in de werelt was, zodat zij hier van onkundig zijnde, met meergemelde Thomas Kornelisz Onderwater overspel bedreven, en dit kind hem gebaart hebbe, derwijl nu beide de ouderen van dit kind uit ouderen en voorouderen, die den Hervormden Godsdienst waren toe gedaan geweest geboren en zelven beiden in den Hervormden Christelijke kerke in hunne kintsheid door den Doop waren in gelijft geweest.

Omdat Aalt en Thomas intussen niet van elkaar hadden kunnen afblijven, was er een kind geboren en de dominee kon vanwege de onduidelijkheid rond Jan niet anders concluderen dat er sprake was van fiks overspel. De ouders van Aalt en Thomas waren intussen wel rechtzinnige hervormd, dus daar kon niemand moeilijk over doen. Maar Aalt was al vroeg “tot de Paapsche Godsdienst afgetrokken” geweest. De dominee vond een compromis: aanvankelijk wilde hij wel met de beide geliefden meegaan en het kind dopen, maar dan alleen als vader Thomas een vroom lid van de hervormde gemeente zou meenemen als getuige. En toen Thomas daarin faalde – niemand wilde voor hem getuigen of, minder waarschijnlijk, er waren geen vrome leden in de hervormde gemeente te bekennen – moest hij een andere list verzinnen: ze zouden beiden voor de Kerkenraad worden gesleept en daar publiekelijk het boetekleed moeten aantrekken. En Aalt moest beloven dat van haar lang-zal-ze-leven nooit meer ook maar één voet in de katholieke kerk zou zetten.

Hoewel de moeder al vroeg tot den Paapsche Godsdienst afgetrokken zij geweest, dien zij tot noch toe geoefent hadde zo heeft de vader den predikant meer dan eens verzogt dit kind ook door den doop der Hervormde Christelijke Kerke te willen inlijven, ’t welk de predikant niet gweigert, maar van den beginne af aangenomen heeft en belooft te zullen doen, wanneer de vader niet alleen zelf met dit kind ten doop kwam, maar ook een lidmaat van eenen Vroomen en onbesproken wandel tot getuige met zich brengt, doch vermits de vader niemant daar toe heeft kunnen krijgen en zelfs geen ordentlijk persoon die geen lidmaat was, daar toe heeft kunnen bewegen, hebben niet alleen de vader maar ook de moeder met hem zich voor den kerkenraat gestelt en aan de predikant verzogt den doop an dit kind te willen bedienen, onder aanbiedinge met alleen van beiden over den doop van dit kind te zullen staan en zich een ernstige bestraffinge te laten welgevallen, maar ook onder de plechtige beloften van de moeder, dat zij voortaan den godsdienst niet meer in de Paapsche maar in de Gereformeerde Kerke zou bijwoonen, en onder verbintenisse van beide de ouderen van dit kind, dat zij voortaan niet langer in ontucht zouden samen leven maar in eerbaarheit en dit kind in den Christelijke Godsdienst opbrengen waar op de predikant met goetvinden van den kerkenraat, dit kind van zijne overspelige ouderen zelve ten heilige doop aangeboden na dese ouders voor het aangesichte des gemeente wel ernstig bestraft had gelijk vermaant en hunnen gedane belofte hun herinnert te hebben gedoopt heeft op den 26 januai 1749

Na al deze soesa kon de kleine Kornelis uiteindelijk dus worden gedoopt op 26 januari 1749. Maar het ongeluk wilde dat Kornelis een half jaar later al kwam te overlijden. Ondanks deze geschiedenis kregen Aalt en Thomas nog 5 kinderen, alles nog steeds in ontuchtige samenleving. Want die Van Leeuwen liet helemaal niks meer van zich horen en omdat er daarom ook niet gescheiden kon worden, kon er ook niet opnieuw worden getrouwd. De dominee schreef het later allemaal hoofdschuddend op:

Dit boven gemelde paar vervolgens tegen hunne gedane belofte te zamen noch in ontucht levende heeft meergemelde Aalt Jansdr Aldeneering die tot noch toe geen bewijs van het overlijden van haren echten man Jan van Leeuwen hadde konnen inbrengen en daarom met voorschreven Thomas Kornelisz Onderwater niet hadde konnen getrouwt worden op den 11 juni 1750 werderom een doot kint ter wereld gebragt waar van deselve Thomas Kornelisz Onderwater aan den predikant bekent heeft de vader daar van was.

Ik denk dat het Aalt en Thomas allemaal worst was verder. Aalt overleed in 1782 op 63 jarige leeftijd. Thomas was toen al dood: hij stierf in 1771 op 69-jarige leeftijd.

Nota Bene 1 Hans Montanus meldt op zijn site dat Thomas en Aalt toch nog in staat waren geweest om op één dag 4 (vier!) kinderen te laten dopen. Hoe hen dat tegen de klippen op was gelukt, wordt niet vermeld  (misschien waren ze alsnog en bij nader inzien “tot de Paapsche Godsdienst afgetrokken.”).

(met dank aan een collega-blogger)

Nota Bene 2 Alle geheimen worden ééns ontsluierd. Li-st reikt mij onderstaand afschrift uit het doopboek aan en wat blijkt: de vier kids werden gedoopt op de dag dat hun ouders (eindelijk) trouwden, op 27 november 1763. Blijkbaar had men Jan van Leeuwen ook van kerkwege definitief afgeschreven en stond niets een huwelijk tussen Thomas en Aalt meer in de weg. En dus ook de doop van hun kinderen niet. In één klap kwam er een eind aan een ontuchtige samenleving en aan de ‘onechte’ status van hun kinderen.