toorop

Het pantheïsme is een, o.m. op de filosofie van Spinoza gebaseerde levensovertuiging dat er geen grenzen meer zijn tussen het goddelijke en het natuurlijke. Volgens het pantheïsme kan men zich een god niet persoonlijk indenken. Elk object en elk subject is in wezen goddelijk. Het is een opvatting die allengs ook postvatte bij de dichter Albert Verwey, daartoe misschien geïnspireerd door zijn schoonvader Johannes van Vloten, die de werken van Spinoza had vertaald.

Hij gaf op een voor hem nogal heftige manier uitdrukking aan zijn overtuiging in het gedicht ‘Cors Cordium’ (Hart aller Harten’, of zoiets). Het gedicht is te lang om hier te citeren, ik verwijs graag naar de DBNL. Het gedicht spreekt mij verders ook niet zo erg aan, nóg een reden om het hier niet te citeren.

Maar een aardig element in het hele verhaal is dat Jan Toorop – geïnspireerd door Verwey’ een tekening maakte onder dezelfde titel ‘Cors Cordium’. De tekening was in het bezit van Verwey, die het ergens daar in zijn Villa Nova aan de muur had hangen. Na zijn dood ging de tekening over in eigendom van zijn dochter Mea Verwey. Zij gaf de tekening in bruikleen aan het van Gogh Museum, dat het uiteindelijk in eigendom verwierf in 2003.