
De grote natuurkundige Paul Ehrenfest werd geboren in Wenen in 1880. Hoewel zijn Joodse ouders niet al te religieus waren werd hij onderwezen in het Hebreeuws en in de geschiedenis van het Joodse volk. Hij studeerde in Wenen en Göttingen. Na zijn promotie huwde hij op 24 december 1904 met de in Oekraïne geboren en in Rusland opgeleide wiskundige Tatjana Afanasjeva (1876-1964), die hij tijdens zijn studie in Göttingen had leren kennen. In 1907 verhuisde het echtpaar naar Sint-Petersburg, waar hij echter geen vaste aanstelling kon krijgen. Begin jaren 1912 reisde hij daarom langs Duitstalige universiteiten op zoek naar een baan. In Berlijn bezocht hij o.a. Max Planck, maar ondanks zijn inmiddels al gevestigde naam en zijn gerespecteerde werk slaagde hij er niet in een baan als privaatdocent te verkrijgen.
In 1912 kwam Ehrenfest als opvolger van Hendrik Lorentz te werken aan de Rijksuniversiteit Leiden. Daar heeft hij mede door zijn enthousiasme een grote school gevormd, waartoe onder meer de natuurkundigen Johannes Burgers, Hendrik Casimir, Dirk Coster, Samuel Goudsmit, Hendrik Kramers maar ook de natuurkundige en econoom Jan Tinbergen behoorden. Ehrenfest was ook bevriend met de beroemde natuurkundigen Albert Einstein en Niels Bohr. In 1919 werd hij benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW). De jonge Robert Oppenheimer (“De Vader van de Atoombom”) verbleef in Leiden om onder andere met Ehrenfest over het vak te discussiëren, waartoe hij zelfs Nederlands leerde.
De laatste jaren van zijn leven leed Paul Ehrenfest aan depressiviteit. Men zegt wel dat hij de grip was kwijtgeraakt op de stormachtige ontwikkelingen binnen de theoretische natuurkunde, met name door de opkomst van de kwantumfysica, maar er waren ook ander problemen die hem zeer dwars zaten. Zijn huwelijk met Tatjana was op de klippen gelopen en zijn salaris was flink gekort onder invloed van de economische crisis. En het allerzwaarst telde zijn zoon Wassik, die leed aan het syndroom van Dow en dringend verpleging nodig had. Die verpleging kon uiteindelijk geregeld worden in de Berghstichting in Noordwijk, maar zover zou het allemaal niet meer komen. Een lang citaat uit het essay van Dirk van Delft (“De Laatste Jaren van Paul Ehrenfest”, in: “Ratio en Emotie, Verwoord en Verbeeld”, Willem Otterspeer (ed.), Leiden University Press, 2011):
PM Ehrenfest woonde jarenlang aan de Witte Rozenstraat 57 in Leiden, een villa die door zijn vrouw Tatjana ontworpen was. Er was een logeerkamer waar o.m. Albert Einstein, Niels Bohr en Winston Churchill te gast waren. Iedereen die hier logeerde zette zijn of haar handtekening op de muur. Die ‘handtekeningenmuur’ is er nog steeds. In mijn eigen Leidse tijd was Witte Rozenstraat 57 een meisjesstudentenhuis, waar ook wel eens jongens kwamen. Ik heb de ‘hanttekeningenmuur’ daar met eigen ogen kunnen aanschouwen, maar jammer genoeg nooit kunnen aanvullen met mijn eigen signatuur (er hing trouwens een stevige glasplaat voor).


we staan er niet bij stil dagelijks maar zeg dikwijls tegen mijn omgeving dat leiden is rijk om zijn historie en beroemd om zijn bezoek van beroemdheden dat we het niet eens beseffen zo overweldigend is het dat het triviaal gewoon lijkt van Rembrandt tot Einstein van zangeres zonder naam tot Marinus vd lubben en van Gerben Karstens tot joop riethoven. jan steen tot jan van leiden met Lucas van leiden en goeie mie.van de leidse glibbers en die beroemde jongen uit de haarlemmerst met dumpzaak waar ik zijn naam kwijt ben het is eigenlijk te succesvol om het allemaal op te noemen dat de charletans en bedelaars uit de tijd van lucas van leiden er intelligent van worden de boerhaaves en jesse met de ijszaak van voortman tot de loempia vroeger bij chinese vrouwtje op dat bruggetje tussen haarlemmerstr en v en d met die anderhalve week ambachtschool die ik had bij meester krak ken je wel meten met de grootste filosofen en wetenschappers die je zoals diderot en descartes met rousseau daar tegen kwam de wetenschap van de vpro een mooi ongeluk met sacks,dennet,gould,sheldrake en dyson met wim kaiser in het schitterend ongeluk hoe we worden bezig gehouden worden met de weg waar naar toe zijn we beter af met atoom en computers de snelheid is sneller de vissers boten zijn groter en de jaarrond strandtenten moeten op palen met de voetballers verdienen sociaale salarissen de winden waaien harder en de massa wordt de worst voorgehouden of ze de bereikbaarheid van de rochilds om de hoek ligt en het feest gaat verder met mooi weer fiets vanmiddag naar de opspuiting naar katwijk en nederlands elftal bij quick boys jan steen hield zijn feesten en drankgelag net als jan van leiden zijn einde vond in een kooi opgehangen aan een toren en rembrandt zijn fortuin verloor met verkeerde beleggingen de drie oktober draait lekker in t leidse hout moesten we sporten vd werf zei vreet me maar op en de spanjaarden hebben we verjaagd met zooitje kustbewoners met de kattekers voorop en in de douzastr moest je in de oorlog niet komen met de ss er in een gebouw weet nog steeds niet waar dat was en de orgelman uit leiden speelde zijn melodie met de bomber attractie vd kraan uit leiden op de kermis en een of twee leidse straatzangers lest was er nog een op tv de tram conducteur roept posthof de verukking is nabij het geluk begint bij rutecks en er komt geen eind aan worst van de hema en friet bij die afgekeurd eltax bus daarnaast t museum volkenkunde de lift bij ven d enlater zuipen met de studenten onder het stads gehoorzaal waar geen eind aan kwam de leidato met de zus van zwarte riek ge hofenk had t erover maria zamora en lucus van leiden schilderen zijn laatste oordeel zal we dat maar uitstellen moet nog even naar leie toe…swift wielrennen uvs docos lfc,..hoopt dat u leuk vind anders ook goed,..mooi…leuk,..
goh die handtekeningenmuur, zou een leuk item zijn voor een of ander tv programma. HIer een foto vd muur

