Het gebouw ‘Sartorius’ aan de Voorstraat staat volgens mij al meer dan een jaar te koop. Onbegrijpelijk voor zo’n gebouw, er moet een prachtig woonhuis van te maken zijn, als je er genoeg geld voor (over) hebt. Het pand figureert op funda.nl voor de somma van €619.000, maar de makelaar is zich van geen enkel historisch feit bewust. Alleen maar geleuter over bestemmingsplan, centrale verwarming en schilderwerk. Geen woord over de geschiedenis van dit gebouw, dus ik probeer het hier een beetje goed te maken.

Ik citeer Cees Verweij uit een oude aflevering van “Van Dam tot Wurft” (2010):

Pastoor van der Horst diende eind 1880 een plan in bij het kerkbestuur voor de oprichting van een katholieke school voor lager onderwijs. Dit plan werd met groot enthousiasme begroet en men ging snel aan het werk. Al op 18 april 1882 kon de nieuwe school aan de Bronckhorststraat in gebruik genomen worden. Ruim 12 jaar hierna bezochten zowel jongens als meisjes deze school. In 1894 besloot het kerkbestuur deze school te splitsen in een jongens- en meisjesschool. De meisjes-school zou worden overgedragen aan de Zusters JMJ, die sinds 1883 al een bewaar- en naaischool waren begonnen. De meisjes bleven aan de Bronckhorststraat, terwijl de jongens tijdelijk verhuisden naar het gebouw Sartorius aan de Voorstraat, dat uiteindelijk in 1902 voor het onderwijs werd afgekeurd. In 1906 werd er voor de jongens een nieuw schoolgebouw aan de Zeestraat in gebruik genomen, de St. Jeroensschool.

Het gebouw zelf was vernoemd naar Johannes Sartorius, de grote geleerde die zo ongeveer in zijn eentje, in de eerste helft van de 16e  eeuw, het onderwijs in Noordwijk introduceerde. Het pand werd in 1885 in neo-renaissancestijl gebouwd in opdracht van de Roomsch-Katholieke Parochie St. Jeroen. Welk doel de parochie voor ogen had met het gebouw, is mij niet bekend, maar van 1894 tot 1902 fungeerde het dus in ieder geval als jongensschool voor het katholieke volksdeel. Mijn opa kreeg hier de eerste beginselen van intellectueel bewustzijn met de paplepel naar binnengegoten, maar naar eigen zeggen had hij er meer gekeet dan geleerd. Voor straf moest-ie dan ook al op 12-jarige leeftijd mee helpen de kost te verdienen. Verders is het met hem nog wel goed gekomen.

Met gebouw Sartorius niet: dat verwerd van een trotse Roomsch-Katholieke instelling tot – nota bene – een centrum voor Hervormden! 🙂