
Er is in Noordwijk een ‘Westerbaan’, maar dat straatje is vernoemd naar een lijnbaan, een touwslagerij die daar ooit moet hebben gestaan. De naam heeft blijkbaar niks te maken met Kornelis Willem Westerbaen en dat is jammer. Want Kornelis Willem verdiende wel meer dan de vergetelheid.
Westerbaen werd in 1690 geboren te Katwijk aan den Rijn. Hij kreeg een opleiding tot dominee bij de Broederschap der Remonstranten en kreeg als eerste standplaats Noordwijk toegewezen, vervolgens Brielle, en toen Utrecht. Uiteindelijk kwam hij in 1745 in Rotterdam terecht, waar hij in 1774 overleed. In de annalen wordt over hem geschreven:
Hij was een geleerd, kundig en arbeidzaam man; zijne vertaling der Algemeene Historie, beschreven door een gezelschap van geleerde mannen in Engeland, is zeer verdienstelijk en met smaak bearbeid; tot verpozing van zijn dienstwerk en afwisseling van andere letterbezigheden sloeg hij somwijlen de hand aan de lier; zijne dichtstukken, waren weinig in getal, maar vol merg van goede, gezonde en heldere denkbeelden.
Kornelis Willem is waarschijnlijk nog wel het meest bekend geworden door zijn Nederlandse uitgave van de zgn. ‘Universal History’. De Universal History – ik baseer me op gegevens op internet – was het product van enkele Engelse boekhandelaren die brood zagen in een geïntegreerde wereldgeschiedenis. Het werd geschreven door een collectief van anonieme auteurs. Het uiteindelijke werk werd veel omvangrijker dan aanvankelijk de bedoeling was en het schrijven zou decennia in beslag nemen. Het werd vertaald in verschillende Europese talen en het Nederlands was het eerst aan de beurt dankzij de voortvarendheid en het proactieve handelen van Kornelis. Het verscheen als “Algemeene Histori Beschreeven door een gezelschap Geleerde Mannen in Engelandt” en werd in Nederland uitgegeven tussen 1741 en 1755 bij Herman Besseling in Utrecht.
Alle uitgaven werden op voorintekening verkocht, vanwege het grote financiële risico. In Nederland waren de afnemers vooral predikanten, priesters en magistraten, maar ook artsen, jusristen en hoogleraren en de meesten woonachtig in Utrecht, Leiden of Amsterdam. In tegenstelling tot andere vertalingen werd de Nederlandse vertaling slechts van gering commentaar voorzien. Alleen het eerste deel kreeg een beetje bewerking door Kornelis Westerbaen, maar veel verder dan dat – én zijn initiatiefrijke aktiviteit – reikte Kornelis’ hand niet.
Het neefje van Kornelis Willem, ter onderscheiding Cornelis (met een ‘c’) genaamd (1764-1832), zou overigens ook uitgroeien tot een dichter-predikant. Hij was als jongetje om gezondheidsredenen naar zijn oom in Noordwijk gestuurd, waar hij volgens de overlevering ‘de dorpsschool’ bezocht. Kortom: Uiteindelijk waren er toch Westerbaenen genoeg in Noordwijk om er toch een straet naer te vernoemen.
De volledige Nederlandse versie van de Algemene Histori werd onlangs geveild in het Zeeuws Veilinghuis, waarbij ingezet moest worden op minimaal € 400.
