foto

Nu ik de foto zie herinner ik me ook weer dat J.C. Ruijs achterin de winkel een uitleenbibliotheek had. Niet dat ik er ook boeken leende:als jongen van ‘Binnen’ leende ik mijn boeken bij Buijze, ook een boekhandel met uitleenbibliotheek, maar in Noordwijk-Binnen én – voor de confessionele kinderziel niet minder belangrijk – katholiek. In twee opzichten was Buijze dus ‘dichterbij’. 

In retrospectief is het natuurlijk wel interessant te zien dat uitleenbiblioteken blijkbaar lange tijd – en in Noordwijk in ieder geval tot de jaren zestig van de vorige eeuw – in particuliere handen waren.  Het ware nijvere mannen die zich grotendeels op de kantoorboekhandel toelegden (postpapier in doozen en mappen). Buijze had bovendien een drukkerij waarop de onvolprezen ‘Zeekant – Nieuwsblad voor Noordwijk’ werd gedrukt. Echte literatuur was er wel te koop, maar mondjesmaat. Van de selectie van boeken die in hun bibliotheken terecht kwam kan ik me niet zo veel herinneren.

De instelling van openbare bibliotheken heeft lange tijd op bezwaren gestuit bij de rooms-katholieken en een deel van de protestanten, die het pleit voerden voor bibliotheken van eigen signatuur. De eerste rooms-katholieke en protestants-christelijke bibliotheken ontstonden circa 1910-1915.

De beweging richting een centrale en openbare bibliotheek kwam vanaf de jaren zestig langzaam op gang, niet in de laatste plaats waarschijnlijk ook omdat de overheid zich ermee begon te bemoeien (én er geld voor uit te trekken). Rijkssubsidie voor het bibliotheekwerk werd in 1907 voor het eerst verleend. In 1921 werd een rijkssubsidieregeling vastgesteld, die (met wijzigingen op detailpunten) tot 1975 van kracht zou blijven. Het inwonertal van het werkgebied was in deze regeling grondslag voor de berekening van de rijkssubsidie, waaraan een verplicht minimumbedrag aan gemeentelijke en/of provinciale subsidie werd gekoppeld. Van 1975 tot 1987 vergoedde de rijksoverheid de kosten op basis van een goedgekeurde bibliotheekbegroting. Vanaf 1987 ontvangt de gemeente uit het door de Rijksoverheid gevulde gemeentefonds een bedrag voor het geheel van het sociaal-culturele werk, waartoe het bibliotheekwezen wordt gerekend.

In Noordwijk hebben ze die geldstromen blijkbaar pas in een wat later stadium in het oog gekregen, maar de inhaalslag is inmiddels wel geleverd. Maar Buijze en Ruijs waren grote voorlopers, onwaarschijnlijk belangrijke Profeten van de Verheffing van het Volk. 

Serie “Uitvergroot” maakt gebruik van beeldmateriaal van het Regionaal Archief Leiden, dat een schitterende collectie foto’s bezit van de regio Leiden én van Noordwijk.  Met dank ook aan Wikipedia