ullll

Jacob van der Ulft (geboren in 1621 in Gorinchem en gestorven in 1689 in Noordwijk) behoorde tot de tweede generatie Nederlands-Italiaanse schilders, d.w.z. schilders van Nederlandse herkomst die zich veelal oriënteerden op de klassieke oudheid en daartoe met maar al te veel plezier naar Italië afreisden om daar – althans de sfeer van – die klassieke oudheid vast te leggen.

Dat wordt althans allemaal gesuggereerd op de sites van allerhande buitenlandse galeries en musea die daarmee prenten en schilderijen van Van der Ulft in artistieke betekenis en – vooral – in economische marktwaarde omhoog wilden stuwen. Maar Van der Ulft is nooit van zijn lang zal ze leven in Italië geweest. Hij en zijn mede-companen (hij behoorde tot zoiets als “de Gorkumse School”) staan op de Nederlandse sites veelal te boek als veredelde amateurs, die niet onverdienstelijk werk maakten, maar daarmee nog niet in de zaligheid van het ware kunstenaarschap mochten worden opgenomen. Sterker nog: Van der Ulft maakte zijn werk naar afbeeldingen (prenten en schilderijen) van andere kunstenaars die wél in Rome waren geweest. Niet dat hierbij sprake was van plagiaat of vervalsing: er waren er meer die dat deden – veelal ook in het kader van hun opleiding aan de verschillende academies of in de leer bij de meesters. So far, so good.

Met Van der Ulft was echter meer aan de hand. Hij was in zijn vrije tijd ook nog burgemeester van Gorkum, maar nadat hij met de financiën van de stad had geknoeid en hiervoor gevangenisstraf had uitgezeten, vluchtte hij als de wiedeweerga naar Den Haag in 1679. Dat was 10 jaar vóór zijn dood en wat er in die laatste jaren met hem gebeurd is, is niet duidelijk. Op enigerlei moment moet hij in Noordwijk terechtgekomen zijn, want van alles wat er over hem bekend is, is dat hij daar in ieder geval dood ging.

Knoeien met de gemeentekas van Gorkum en een beetje knoeien met afbeeldingen van steden waar hij nooit was geweest, het moet hem in zijn bloed gezeten hebben. Hij beeldde eens de Dam in Amsterdam uit, niet eens zo heel gek schilderij. Maar ook daar ging hij weer met de werkelijkheid op de loop: hij schilderde een disproportioneel hoge toren naast de Nieuwe Kerk, die – behalve misschien op de tekentafel – nooit bestaan heeft. Dat beeld, dat hiernaast is afgedrukt, hing vervolgens wel enkele eeuwen lang op de kamer van de burgemeester van Amsterdam naast een schilderij van Pieter Saenredam. Dat weer wel.